TÂM LÝ ĐỨA TRẺ HAY CÁU GIẬN
Tác giả bài viết: Th.s tâm lý Trần Uyên
Đặt lịch tư vấn tâm lý: 091 4050900
Con bạn có thường xuyên cáu giận vô cớ không? Nắng không ưa mưa cũng không chịu, chuyện chút xíu đã khiến con nổi giận.
Bài viết này giúp bạn hiểu để thương. Thương là để dạy. Dạy để con tự cứu mình khỏi biển cảm xúc tiêu cực, độc hại.
Đứa trẻ hay cáu giận không phải đứa trẻ hư. Nó là đứa trẻ đang đau, nhưng chưa biết nói "con đau" bằng cách nào khác ngoài tiếng hét.
1. VÌ SAO CON HAY CÁU GIẬN? 4 NGUYÊN NHÂN GỐC RỄ
Nguyên nhân 1: "Bình xăng cảm xúc" của con đã cạn
Người lớn stress thì uống cà phê. Trẻ con stress thì nổ tung.
Ví dụ: Sáng mẹ mắng vì con dậy muộn. Đến lớp cô phê bình chữ xấu. Trưa bạn giành đồ chơi. Chiều về bà bắt ăn món con ghét. "Bình xăng" của con đã đỏ lòm. Chỉ cần bố hỏi "Sao 8 điểm thôi?" là con hất cả mâm cơm. Vấn đề không phải con 8 điểm. Vấn đề là con đã chịu đựng cả ngày rồi.
Nguyên nhân 2: Con không có "từ điển cảm xúc"
Người lớn buồn thì nói "anh đang buồn". Trẻ con buồn thì chỉ biết gào. Vì con chưa được dạy gọi tên cảm xúc.
Ví dụ: Em bé 4 tuổi bị anh hai lấy mất ô tô. Nó không nói "con thấy tức vì anh không hỏi". Nó chỉ biết nằm lăn ra sàn, đạp, khóc. Không phải con ăn vạ. Là con bất lực vì không có chữ để nói.
Nguyên nhân 3: Con đang bắt chước "tấm gương soi"
Não trẻ con như máy quay phim. Bố mẹ cãi nhau đập cửa, con học đập đồ. Mẹ stress là quát tháo, con học quát lại em.
Ví dụ: Bố đi làm về mệt, kẹt xe, về nhà làu bàu: "Đời đen đủi thế!". Hôm sau con thua game, nó đập điện thoại: "Game như sh_t!". Y chang.
Nguyên nhân 4: Con đang kêu cứu
Cáu giận là vỏ bọc của 2 cảm xúc thật: Sợ và Buồn.
Ví dụ: Con hét "Con ghét mẹ!" khi mẹ sắp đi công tác 1 tuần. Dịch ra là: "Con sợ mẹ đi mất. Con sợ mẹ không thương con nữa". Nhưng 6 tuổi thì làm sao nói được câu đó.
2. BIỂU HIỆN: CON CÁU GIẬN TRÔNG NHƯ THẾ NÀO?
Không phải đứa nào cũng la hét. Cáu giận có 3 "khuôn mặt":
1. Núi lửa phun trào: La hét, đánh bạn, ném đồ, nằm vạ. Dễ thấy nhất.
2. Tảng băng trôi: Im lặng, lầm lì, đóng sầm cửa, trả lời cộc lốc "Kệ con". Nguội bên ngoài, sôi bên trong. Nguy hiểm hơn vì bố mẹ tưởng con ngoan.
3. Tự làm đau mình: Cắn tay, giật tóc, đập đầu vào tường khi bị mắng. Đây là tiếng kêu cứu lớn nhất: "Con đau quá mà không ai hiểu".
3. NĂM BÀI TẬP GIÚP CON KIỀM CHẾ & CHUYỂN HÓA CẢM XÚC
Ba mẹ nhớ lưu ý: Dạy lúc con vui, không dạy lúc con đang tức giận. Chữa cháy xong mới nói chuyện.
Bài tập 1: "ĐÈN GIAO THÔNG" – Dừng lại trước khi nổ
Cách làm: Dán 3 vòng tròn Đỏ-Vàng-Xanh lên tủ lạnh.
- Đèn Đỏ: Con đang tức giận → VIỆC DUY NHẤT: Dừng lại, hít thở. Không nói, không làm gì.
- Đèn Vàng: Con bớt tức giận → GỌI TÊN: "Con đang giận vì.../ Con đang buồn vì..."
- Đèn Xanh: Con bình tĩnh → GIẢI QUYẾT: "Giờ mình làm gì cho đỡ hơn?"
Ví dụ: Bé Sóc 6 tuổi giành thua đồ chơi với chị, chuẩn bị khóc hét. Mẹ chỉ vào đèn đỏ: "Sóc ơi, đèn đỏ kìa". Sóc khựng lại, hít 3 hơi. Rồi chỉ đèn vàng: "Con giận vì chị không cho con chơi". Mẹ: "Ừ, mẹ hiểu. Giờ đèn xanh rồi, 2 chị em mình làm gì nhỉ?". Sóc: "Oẳn tù tì ai thắng chơi trước". Cơn bão tan trong 2 phút.
Bài tập 2: "HỘP BÌNH TĨNH" – Có chỗ để xả, không xả vào người
Cách làm: Cùng con làm 1 cái hộp. Bỏ vào đó: bóng bóp, giấy để xé, bút màu để vẽ nguệch ngoạc, gối nhỏ để đấm. Giao kèo: "Khi nào con giận, con được quyền lấy hộp này xả 5 phút. Xả xong mình nói chuyện".
Ví dụ: Tin 8 tuổi bị điểm kém, về nhà đá thùng rác. Bố không mắng, chỉ đưa "Hộp bình tĩnh". Tin lấy giấy xé tan nát, rồi vẽ mặt quỷ. 5 phút sau, nó đưa bố xem: "Đây là con lúc nãy". Bố ôm con: "Ừ, trông đáng sợ thật. Giờ con đỡ chưa?". Tin gật đầu. Lúc đó mới giảng bài.
Bài tập 3: "NHẬT KÝ MẶT CẢM XÚC" – Cho con từ điển
Cách làm: In 6 mặt cười: Vui, Buồn, Giận, Sợ, Ghen Tị, Xấu Hổ. Tối trước khi ngủ, hỏi: "Hôm nay con có mặt nào?". Con chỉ vào mặt "Giận". Hỏi tiếp: "Vì sao?". Dần dần con biết gọi tên thay vì đập phá.
Ví dụ: Bông 5 tuổi chỉ mặt "Buồn" và "Ghen tị". Hỏi ra mới biết: "Ở lớp cô khen bạn Na múa đẹp, không khen con". Mẹ: "À, con ghen tị vì con cũng muốn được khen. Mẹ hiểu. Mai mình tập múa ở nhà nhé". Con được hiểu, hết ghen.
Bài tập 4: "LÀM NGƯỜI KHỔNG LỒ NHẸ NHÀNG" – Dùng sức mạnh đúng cách
Cách làm: Khi con giận muốn đánh người, hãy nói: "Con là người khổng lồ, mạnh lắm. Người khổng lồ không đánh bạn nhỏ. Người khổng lồ có 3 phép thuật: 1. Dậm chân 10 cái cho hết giận. 2. Hét vào gối. 3. Chạy 1 vòng quanh nhà".
Ví dụ: Bin 4 tuổi tức em, giơ tay định đánh. Mẹ: "Khoan! Con là người khổng lồ mà. Dậm chân đi". Bin dậm chân bùm bụp, xong phì cười. Hết muốn đánh em.
Bài tập 5: "VÁ LỖI THỦNG" – Dạy con sửa sai thay vì xấu hổ
Cách làm: Sau khi con hết giận, đừng giảng đạo. Hãy hỏi: "Lúc nãy con làm vậy, con thấy trong lòng thế nào? Con muốn làm gì để sửa lại cho vui hơn?".
Ví dụ: Na 7 tuổi hét "Con ghét mẹ" rồi bỏ lên phòng. Hết giận, mẹ không mắng. Mẹ lên hỏi: "Lúc nãy hét xong con thấy sao?". Na mếu: "Con thấy xấu hổ". Mẹ: "Ừ. Thế giờ con muốn làm gì cho 2 mẹ con vui lại?". Na: "Con vẽ mẹ 1 bức tranh xin lỗi". Tranh xấu, nhưng lòng mẹ vui. Con học được: Sai thì sửa, không phải trốn.
4. LỜI NHẮN CHO CHA MẸ: BẠN LÀ "BỘ SẠC BÌNH YÊN" CỦA CON
1. Con cáu không phải vì chống đối bạn. Con cáu vì cần bạn.
Đằng sau cơn giận là câu "Ôm con đi, con sợ lắm".
2. Đừng dội thêm xăng: "Nín ngay!", "Im mồm!", "Mày hư lắm!" chỉ làm lửa to hơn. Hãy làm nước: "Mẹ ở đây", "Bố hiểu", "Khóc đi con".
3. Sửa mình trước khi sửa con: Bạn không thể dạy con bình tĩnh khi bạn đang gào thét. Con nít không nghe lời ta nói. Con nít bắt chước năng lượng của ta.
Câu thần chú dán tủ lạnh:
"Khi con chìm, đừng đứng trên bờ mắng. Hãy nhảy xuống, ôm con, rồi cùng bơi vào".
Đứa trẻ cáu giận hôm nay, nếu được ôm đúng cách, sẽ thành người lớn biết ôm người khác.
Đứa trẻ bị cắt cơn cơn giận một cách thô bạo hôm nay, sau này sẽ thành người lớn không dám cảm xúc, hoặc nổ tung một cách đáng sợ.
Bạn muốn con thành ai?
Câu trả lời nằm ở cách bạn phản ứng với cơn giận của con trong 3 phút tới.
Lời khuyên từ chuyên gia tâm lý Trần Uyên: Cũng giống như người lớn, trẻ con cũng có dòng suy nghĩ bản năng. Thậm chí, ở lứa tuổi thiếu nhi và thanh thiếu niên, dòng suy nghĩ bản năng còn chiếm ưu thế. Trẻ càng nhỏ tuổi, chủ yếu phản ứng theo bản năng. Nếu cha mẹ dạy cho con tập làm ngược lại dòng suy nghĩ này trẻ sẽ trưởng thành và vượt qua được cảm xúc tiêu cực. Ví dụ: khi con khó chịu tập cho con cười “ha,ha,ha”. Bạn cũng làm như vậy, chắc chắn sẽ vượt qua được cơn giận đang chực chờ thiêu nuốt bạn và con.
