Tham vấn tâm lý

Dưới góc nhìn lâm sàng, rối loạn lo âu không phải vấn đề của “lý trí”. Nó là vấn đề của “hệ thống cảnh báo” bị hỏng và “thói quen tin vào suy nghĩ” bị củng cố quá lâu. 1. Bộ não lo âu không vận hành bằng Logic, mà bằng Kinh nghiệm + Cảm giác Bạn có thể nói với một người lo âu: “Làm gì có chuyện bị đuổi việc chỉ vì sếp nhắn 5 phút”. Họ biết điều đó. Họ thậm chí tự cười mình 5 phút sau. Nhưng họ vẫn lo. Vì sao? Lý do 1: “Nó đã từng đúng”  Não người học bằng củng cố. Nếu bạn lo lắng 100 lần và 10 lần trong đó điều xấu thực sự xảy ra, não sẽ ghi nhớ: “Lo = tránh được nguy hiểm”. Một thân chủ của tôi là chị Lan 32 tuổi, quản lý dự án. Chị nói: “Em biết em lo quá mức. Nhưng lần trước em không lo, em không kiểm tra lại hợp đồng, và công ty mất 200 triệu. Từ đó, em không ngủ được nếu chưa check mail 3 lần”.  Với chị Lan, lo lắng đã được “thưởng”. Nó giúp chị tránh sai sót thật. Nên não chị học: “Cảm giác bất an = tín hiệu phải kiểm tra kỹ hơn”. Giờ đây, dù không có nguy hiểm, não vẫn bật báo động để “tránh sai sót”. Đây giống cơ chế nghiện cờ bạc mà chúng ta thường thấy. Người nghiện không nhớ 9 lần thua. Họ nhớ 1 lần thắng lớn. Bộ não lo âu cũng vậy: nó nhớ những lần “lo đúng”, và bỏ qua 90 lần lo hão. Đó là *thiên kiến xác nhận – confirmation bias*. Lý do 2: Cảm giác mạnh hơn lý trí  Bạn có thể nói “máy bay an toàn hơn ô tô”. Lý trí đồng ý. Nhưng khi máy bay rung lắc, cả người bạn đóng băng, tim đập 140 nhịp/phút.  Lo âu cũng vậy. Phần não xử lý nỗi sợ – hạch hạnh nhân – phản ứng trong 0.02 giây, trước khi vỏ não trước trán kịp suy nghĩ “đây không hợp lý”.  Nên bạn có thể _biết_ điều đó vô lý, nhưng _cảm thấy_ như nhà sắp cháy. Cảm giác luôn thắng lý trí trong cuộc đua 0.02 giây.

Bạn có thể cười nói ngoài mặt. Nhưng bên trong, tòa án vẫn mở phiên 24/7. Bị cáo là bạn. Công tố viên là Đạo đức. Luật sư là Ham muốn. Và quan tòa – chính là bạn – đêm nào cũng mất ngủ. Freud gọi đây là cuộc chiến Id vs Superego. Jung gọi là Bóng Tối vs Nhân Cách. Tôi gọi đây là cuộc chiến nội tâm-một cuộc chiến ngầm. Chỉ có con người mới biết xấu hổ và chỉ có con người mới tự xé mình làm đôi.

Mục tiêu: Ngắt vòng lặp đối thoại với suy nghĩ lo âu. Không cần hết lo, chỉ cần không bị nó kéo đi 30 phút. Làm ngay khi bạn thấy ngực căng, tim đập nhanh, đầu bạn bắt đầu chiếu phim thảm họa. Phút 1: Dừng lại và gọi tên Lo âu chỉ mạnh khi nó giả làm bạn. Bóc mặt nạ nó ra là nó yếu đi 50%. Làm gì: Ngồi yên 10 giây. Đặt tay lên ngực. Nói thầm trong đầu: “À, đây là suy nghĩ lo âu. Nó lại đến rồi. Chào mày.” Ví dụ: Bạn vừa gửi mail cho sếp, đầu nhảy ra: “Chết rồi, mày viết sai số liệu”.  Thay vì lao vào sửa, bạn nói: “À, đây là suy nghĩ lo âu. Nó lại đến rồi”. Đừng cãi. Đừng phân tích đúng/sai. Chỉ gọi tên. Giống như thấy số lạ gọi đến, bạn biết ngay “À, quảng cáo”.

1. Tuổi thơ là nền móng, lời nói là xi măng Có một câu nói ám ảnh tôi suốt những năm làm tham vấn:   "Đứa trẻ hạnh phúc dùng tuổi thơ để ôm ấp cuộc đời. Đứa trẻ bất hạnh dùng cả cuộc đời để chữa lành tuổi thơ". Tuổi thơ không phải 18 năm. Nó chỉ gói gọn trong 6 năm đầu đời, khi não bộ đứa trẻ như miếng bọt biển, thấm tất cả. Mà "tất cả" ở đây, đau lòng thay, lại bao gồm cả những lời cay nghiệt ta lỡ thốt ra lúc mệt, lúc giận, lúc bất lực của cha mẹ và người lớn. Cha mẹ là "Chúa" của con trong 7 năm đầu. Lời cha mẹ nói chính là "kinh thánh". Con chưa có bộ lọc. Con chưa biết phản biện. Con tin tuyệt đối. 2. Thí nghiệm hũ cơm: Khi vật vô tri còn biết đau Nhật Bản từng làm một thí nghiệm gây chấn động. Cho cơm trắng vào 3 hũ thủy tinh, đặt cùng một chỗ, cùng nhiệt độ, cùng độ ẩm. -Hũ 1: Mỗi ngày nghe chửi: "Mày là đồ bỏ đi. Tao ghét mày. Mày vô tích sự. Biến đi". - Hũ 2: Mỗi ngày nghe cảm ơn: "Nhờ có mày tao no bụng. Mày ngon lắm. Tao thương mày". - Hũ 3: Bị bỏ mặc. Không nói gì. Không ngó ngàng. Kết quả sau 7 ngày: Hũ 1: Mốc đen, bốc mùi hôi thối, vữa nát.  Hũ 2: Lên men vàng, mùi rượu gạo thơm dịu.  Hũ 3: Mốc xanh, nhớt, còn tệ hơn hũ bị chửi. Thí nghiệm được lặp lại với cây xanh, với nước, đều có kết quả tương tự. Điều đó cho thấy vật vô tri còn phản ứng với năng lượng của lời nói. Vậy một đứa trẻ có trái tim, có não bộ đang phát triển thì sẽ tổn thương đến mức nào? Bài học rút ra: Bị chửi đã đau. Nhưng bị bỏ mặc, bị coi như không tồn tại, còn đau hơn. Im lặng không phải là vàng. Im lặng là con dao lạnh.

Ai trong chúng ta cũng sợ sự chết. Chính vì thế ta thường tìm mọi cách để níu kéo sự sống lâu nhất có thể. Ta bám vào quyền lực, vị trí, sự đúng sai để biết mình đang tồn tại. Nhưng sự chết là người thầy vĩ đại và nghiêm khắc nhất dạy ta cách sống trọn vẹn ý nghĩa của cuộc đời mình.

Cuộc chiến này không có viên đạn nào, nhưng mỗi ngày đều có người chết. Chết trong lòng. Chết vì kiệt sức. Chết vì không còn nhận ra mình. Chết vì trầm cảm. Chết vì tự tử. Cuộc chiến nội tâm tàn khốc nhất vì 3 lý do:  1.  Kẻ thù vô hình: Nó là suy nghĩ của bạn. Chạy đâu cho thoát.  2.  Chiến trường di động: Nó theo bạn vào nhà tắm, lên giường, vào cả giấc mơ.  3.  Không có giờ ngừng bắn: 2h sáng, cả thế giới ngủ, chỉ mình bạn vẫn đang đánh nhau.

Buông không phải là ép mình "phải quên đi". Buông là tập nhìn, tập hiểu, rồi từ từ lỏng tay ra. Đây là 5 bài tập, bạn có thể xoay vòng trong 7 ngày. Kèm ví dụ thật để bạn thấy: "À, hóa ra mình không cô đơn". Bạn hãy làm mỗi ngày một chút. 7 ngày sau, bạn sẽ gặp một phiên bản nhẹ hơn của chính mình.

Các mẹ ơi, nuôi đứa con "bướng" như cưỡi ngựa bất kham. Mẹ nói 1 câu nó cãi 10 câu. Kêu đi tắm nó nằm lì. Mẹ bực lắm đúng không nào? Nhưng các mẹ ơi, *"bướng" cũng là vỏ bọc của 1 đứa trẻ có chính kiến, thông minh, và rất nhạy cảm*. Con không hư. Con chỉ đang hét lên: "Mẹ nghe con với, mẹ tôn trọng con với". Đánh mắng sẽ làm gãy luôn cây cầu nối với con đó các mẹ ạ. Mình sẽ hướng dẫn các mẹ 5 chiêu "thuần hóa" ngựa hoang mà con vẫn yeu mej

Rối loạn lo âu không phải là “yếu đuối” hay “suy nghĩ nhiều vô ích”. Nó là một cách não bộ của bạn học được để bảo vệ bạn… nhưng giờ nó đang hoạt động quá mức, ngay cả khi không có nguy hiểm thật. Hãy hình dung: Não bạn có một hệ thống báo động tên là “hạnh nhân”. Người bình thường, chuông chỉ reo khi có trộm. Người rối loạn lo âu, chuông reo cả khi gió thổi, lá rơi, vì não đã học rằng “cẩn thận không bao giờ thừa”.

Ba mẹ ơi, 3 tuổi là tuổi vàng để gieo hạt tự lập. Tuổi này con hay nói "Để con tự làm", "Con lớn rồi". Mẹ mà giành làm hết là dập tắt mầm tự lập của con. 1. NHỮNG VIỆC NHÀ CON LÀM ĐƯỢC Ở TUỔI NÀY Con chưa làm khéo, nhưng nhất định phải cho làm. Mẹ kiên nhẫn gấp 3 lần bình thường nhé:  Tự mặc quần áo    Cách mẹ hỗ trợ: Mua đồ rộng, ít nút Sáng cho con 15 phút chọn đồ Mục đích: Con biết quyết định, biết chịu trách nhiệm "hôm nay con mặc đẹp/xấu"  Dọn đồ chơi Cách mẹ hỗ trợ:Hát bài "cất đồ chơi" cùng con. Biến thành trò chơi: "Ai cất nhanh hơn"      Mục đích: Con hiểu chơi xong phải dọn, đồ của con con phải giữ Tự xúc cơm Cách mẹ hỗ trợ: Cho con bát, thìa riêng. Rơi vãi thì trải tấm lót dưới ghế Mục đích: Rèn vận động tinh, tính kiên nhẫn. Đói thì tự biết xúc Tưới cây, cho mèo ăn Cách mẹ hỗ trợ: Giao 1 chậu cây cố định, 1 con vật. Dán lịch sticker Mục đích:Con học chăm sóc, có trách nhiệm với sinh vật khác Tự rửa tay, đánh răng Mẹ hỗ trợ: Mua ghế đẩu để con với tới bồn. Dùng đồng hồ cát 2 phút Mục đích: Vệ sinh cá nhân là gốc của tự lập Quy tắc vàng: Làm cùng con 1 tuần, sau đó ba mẹ đứng nhìn con làm 1 tuần, rồi để con tự làm. Lệch, dơ, lâu - kệ. Đừng sửa, đừng chê trước mặt con.